تماشای سکوت | سیامک تراکمه‌زاده
مجالس سکوت و تصویر — جلسه پنجم

درخشش ابدی یک ذهن پاک

Eternal Sunshine of the Spotless Mind
کارگردان: میشل گوندری (۲۰۰۴) | فیلم‌نامه: چارلی کافمن | بازیگران: جیم کری، کیت وینسلت | مدت زمان: ۱۰۸ دقیقه

خلاصه داستان

جوئل پس از جدایی دردناک از کلمنتاین، متوجه می‌شود که او طی یک عمل پزشکی تمام خاطرات مشترکشان را از حافظه پاک کرده است. جوئل نیز از سر خشم و دل‌شکستگی تصمیم می‌گیرد همان روند را طی کند؛ اما وقتی در عمق خواب مصنوعی خاطراتِ در حال محو شدن را مرور می‌کند، درمی‌یابد که حتی دردهای این رابطه بخشی زنده و جدایی‌ناپذیر از هویت او بوده‌اند. او در آخرین لحظات تلاش می‌کند کلمنتاین را در تاریک‌ترین و کهنه‌ترین لایه‌های کودکی و ناخودآگاهش پنهان کند تا جلوی پاک‌شدن رنج و زیبایی زیسته‌اش را بگیرد.

از نگاه دیگر منتقدین

«درخشش ابدی یک ذهن پاک، کالبدشکافی بصری سوگ، حافظه و ناگزیر بودن رنج است. اثر با طنزی تلخ و روایتی مارپیچ نشان می‌دهد که تلاش مکانیکی برای حذف خاطرات، انسان را سبک‌بال نمی‌کند، بلکه تکه‌ای از انسانیت و روان او را به مسلخ فراموشی می‌برد.»

این فیلم با کسب اسکار بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی، امتیاز IMDb: 8.3 و Rotten Tomatoes: 92%، به‌عنوان یکی از ماندگارترین آثار سینمای قرن بیست‌ویکم شناخته می‌شود. منتقدان جهان تسلط میشل گوندری بر خلق جلوه‌های ویژه میدانی و شاعرانگیِ روان‌شناختی متن چارلی کافمن را ستایش کرده‌اند؛ اثری که نشان داد خاطرات منفی نه نقص روان، بلکه شالوده معناسازی ما از جهان هستند.

دریچه تماشا از نگاه خودنویس

ما در مجالس سکوت و تصویر فیلم را تماشا می‌کنیم تا سازوکارهای دفاعی و گره‌های روان را به نظاره بنشینیم:

  • نقد نگاه مکانیکی و حذفی به روان: کلینیک لاکوونا تجسم افراطی تفکری است که وعده می‌دهد با حذف حس‌های ناخوشایند می‌توان به آرامش رسید. خودنویس در نقطه مقابل این انکار می‌ایستد؛ شفا در سانسور یا پاک‌کردن نیست، در پذیرش، همنشینی و ادغام تجارب زیسته است.
  • پناه بردن به ناخودآگاه در برابر سرکوب: تقلاهای جوئل برای بردن کلمنتاین به خاطرات شرم‌آور و مخفی کودکی، استعاره‌ای درخشان از جمعیت درون است؛ جایی که بخش‌های آسیب‌دیده برای بقای خود حاضرند در سایه‌ها مخفی شوند، اما توسط هوشیاری کنترل‌گر نابود نشوند.
  • کاغذ به مثابه ضدِفراموشی آگاهانه: کلماتی که روی کاغذ سفید جاری می‌شوند، نه برای چنگ زدن بیمارگون به گذشته، بلکه برای دادن فضا به بخش‌های رنجور هستند تا با شنیده شدن، بدون نیاز به سرکوب در کلیت هویت آرام گیرند.
سیامک تراکمه‌زاده

من (احتمالاً) سیامک هستم!

همراه و تسهیلگر مسیرهای «تماشای سکوت» و «خودنویس». در این مجالس، کنار هم می‌نشینیم تا ابتدا در سکوت تماشا کنیم و سپس بدون ادعا و شتاب برای قضاوت، لایه‌های درون را در آینه داستان‌ها به نظاره بنشینیم.

اطلاعات بیشتر درباره من ←

فرم علاقه‌مندی به حضور جلسات نمایش فیلم