درخت گلابی

خلاصه داستان

محمود، نویسنده و روشنفکری میانسال، برای تمرکز و به پایان رساندن کتاب جدیدش که ماه‌هاست در نوشتن آن دچار انسداد و بن‌بست شده، از هیاهوی شهر به باغ قدیمی خانوادگی در دماوند پناه می‌برد. در سکوت باغ، مواجهه با درخت گلابی کهنسالی که امسال بار نداده و دیگر میوه نمی‌دهد، دریچه‌ای از خاطرات فراموش‌شده و سرکوب‌شده را به روی او باز می‌کند. ذهن محمود بی‌اختیار از صفحه سفید کاغذ کنده می‌شود و به تابستان‌های پرشور نوجوانی و عشق اول و دست‌نیافتنی‌اش «میم» بازمی‌گردد؛ سفری درونی که او را ناگزیر می‌کند با حسرت‌ها، انتخاب‌های ناتمام و شکاف میان آرمان‌های ذهنی و زیست واقعی‌اش روبه‌رو شود.

از نگاه دیگر منتقدین

این فیلم با کسب سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌برداری در جشنواره فجر، جایزه ویژه جشنواره فیلم شیکاگو و امتیاز IMDb: 7.4، به یکی از ماندگارترین اقتباس‌های ادبی سینمای ایران (بر اساس داستان «درخت گلابی» نوشته گلی ترقی) بدل شد. منتقدان ترکیب درخشان فیلم‌برداری محمود کلاری در تفکیک دو جهان (سبزی گرم و زنده گذشته در برابر سردی و سکون اکنون) و حضور ماندگار همایون ارشادی و گلشیفته فراهانی را ستوده‌اند.

دریچه تماشا از نگاه خودنویس

ما در مجالس سکوت و تصویر به تماشای «درخت گلابی» می‌نشینیم تا انسداد کلام، سوگِ بخش‌های نزیسته و نسبت میان «ذهن تحلیل‌گر» و «تجربه زیسته» را واکاوی کنیم:

• انسداد نوشتن (Writer's Block) به مثابه پیام‌رسان روان: محمود نمی‌تواند بنویسد چون می‌خواهد با «منطق خشک و ایدئولوژیک» کتابش را پیش ببرد، در حالی که روانش زیر بار یک سوگ و حسرت قدیمی منجمد شده است. در خودنویس تجربه می‌کنیم که قفل شدن قلم، نشانه بی‌استعدادی نیست؛ صدای بخش‌های سرکوب‌شده‌ای است که می‌گویند تا ما را نبینی و به رسمیت نشناسی، جوهر حرکت نخواهد کرد.
• درخت گلابیِ بی‌بار و تبعیدِ بخشِ سرزنده درون: «میم» تنها یک معشوق بیرونی نیست؛ او تجسم بخش سرزنده، رها، بازیگوش و شهودیِ خودِ محمود (کودک و نوجوان درون) است که به بهانه «بزرگ شدن»، «جدی بودن» و غرق شدن در وظایف فکری، رها و فراموش شده است. خشک شدن بارِ درخت گلابی، تصویر عینی روانی است که ارتباطش را با سرچشمه احساس و شوق قطع کرده است.
• مرور خاطره؛ از نشخوار فلج‌کننده تا مشاهده‌گری آگاهانه: وقتی محمود دست از تقلا و زور زدن برای نوشتن برمی‌دارد و به سکوت باغ تن می‌دهد، خاطرات بالا می‌آیند. تفاوتِ غرق شدن در نوستالژی با «تماشای آگاهانه» در همین جاست: ما گذشته را مرور و مکتوب نمی‌کنیم تا در حسرت آن بمانیم، بلکه آن را روی کاغذ می‌آوریم تا با بخش‌های جا مانده در گذشته وداعی صادقانه و التیام‌بخش داشته باشیم.